بسم الله الرحمن الرحيم
يكى از افتخارات علىبنيقطين در تاريخ، اين است كه همه ساله عدهاى را به نيابت از طرف خود، به زيارتخانه خدا مىفرستاد و به هركدام ده تا بيست هزار درهم مىپرداخت(19).تعداد اين عده در سال بالغ بر 150 نفر و گاهى بالغ بر 250 و يا 300 نفر مىشد(20)/
اين عمل، باتوجه به اهميت و فضيلت خاص عمل حج در آيين اسلام، بى شك نمودار ايمان و پارسايى ويژه علىبنيقطين به شمار مىرود، ولى با در نظر گرفتن تعداد قابل توجه اين عده، و نيز با نگرش به مبالغ هنگفتى كه على به آنان مىپرداخته، مسئله، عمق بيشترى پيدا مىكند/
اگر از گروه نايبان حج و مبلغى كه به آنها پرداخت مىشد، ميانگين بگيريم و مثلاً تعداد آنان را 200 نفر در سال، و مبلغ پرداختى را ده هزار درهم بگيريم، جمعاً مبلغى در حدود دو ميليون درهم را تشكيل مىدهد/
از طرف ديگر، اين مبلغ كه هر سال پرداخت مىشد، مسلماً گوشهاى از مخارج ساليانه على بن يقطين و از مازاد هزينههاى جارى و باقيمانده پرداخت حقوق مالى مثل زكات و خمس و ساير صدقات مستحبى و بخششها و امثال اينها بوده است/
با اين حساب تقريبى، جمع عوايد على بن يقطين چه مقدار مىبايست باشد تا كفاف اين مبالغ را بدهد؟
در ميان دانشمندان شيعه ظاهراً «مرحوم شيخ بهائى» نخستين كسى است كه به اين مسئله توجه پيدا كرده است. او نكته لطيف اين مطلب را چنين بيان مىكند: گمان مىكنم امام كاظم عليهالسلام - اجازه تصرف در خراج و بيتالمال مسلمانان رابه على بن يقطين داده بود و على از اين اموال، به عنوان اجرت حج، به شيعيان مىپرداخت تا بهانهاى براى ايراد و اعتراض به دست مخالفان ندهد(21). بنابراين عمل اعزام نواب حج، در واقع يك برنامه حساب شده و منظم بود و على، زير پوشش اين كار، بنيه اقتصادى شيعيان را تقويت مىنمود/
مؤيد اين مطلب اين است كه در ميان نواب حج، شخصيتهاى بزرگى مثل «عبدالرحمن بن حجاج» و «عبدالله بن يحيى كاهلى»(22)به چشم مىخوردند كه از ياران خاص و مورد علاقه امام بودند و طبعاً مطرود دستگاه حكومت و محروم ازمزايا!(23)
نكته ديگرى كه در اين برنامه على بن يقطين به نظر مىرسد، شركت دادن شيعيان بخصوص بزرگان آنان، در كنگره بزرگ حج بود تا از اين رهگذر به معرفى چهره شيعه و بحث و مناظره با فرقههاى ديگر بپردازند و يك موج فرهنگى شيعى به وجود آورند/